Temiz Hava Hakkı Platformu’nun yayımladığı “Kara Rapor 2025”e göre, 2024 yılı itibarıyla Türkiye genelinde hava kalitesi son derece endişe verici seviyelere ulaştı. Raporda öne çıkan bazı kritik bulgular şöyle:

  • 2024 yılında hava kirliliği kaynaklı erken ölümler 62 bin 644’e kadar çıktı. 

  • Hava kirliliğinin ülke ekonomisine yıllık faturası yaklaşık 138 milyar dolar olarak hesaplandı. 

  • Rapor, Türkiye’de hiçbir ilin yıllık ortalama hava kalitesinin, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) önerdiği “temiz hava” sınır değerlerine ulaşamadığını ortaya koyuyor. 

En Kirli İller: Iğdır, Erzincan, Kütahya

Rapora göre hava kalitesi açısından en olumsuz tablo bu üç ilde gözlemlendi:

  • Iğdır

  • Erzincan

  • Kütahya

Bu illerde, özellikle partikül madde (PM2.5) kirleticilerinin yoğunluğu, sağlık risklerini artıran başlıca etken olarak görülüyor. 

Sorunlar ve Kaynaklar

Rapor, hava kirliliğini tetikleyen başlıca faktörleri şu şekilde sıralıyor:

  • Isınma kaynakları ve yakıt kalitesi: Kömür, odun gibi katı yakıtların kullanımı, özellikle kış aylarında partikül madde yükünü ciddi biçimde artırıyor.

  • Sanayi tesisleri ve termik santraller: Endüstriyel faaliyetlerin yoğun olduğu bölgelerde emisyon kontrolünün yetersizliği önemli bir yük oluşturuyor. 

  • Trafik emisyonları: Araç sayısının yüksekliğine bağlı olarak egzoz kaynaklı partikül kirliliği baskın hale geliyor. 

  • Meteorolojik ve coğrafi koşullar: Durgun hava koşulları ve sıcaklık inversiyonları, kirleticilerin yayılımını engelleyerek havada birikmesine neden olabiliyor. 

Sağlık ve Toplumsal Etkiler

Temiz Hava Raporu’nun dikkat çektiği sağlık boyutları da oldukça çarpıcı:

  • Hava kirliliği; KOAH, kalp-damar hastalıkları, inme, akciğer kanseri ve diğer solunum yolları hastalıklarıyla doğrudan ilişkilendiriliyor. Erzincan Net+1

  • Uzun süreli PM2.5 maruziyeti, beyin sağlığı ve demans riskini de artırabiliyor. Erzincan Net

  • Erken ölümlerle bağlantılı sağlık maliyetleri, iş gücü kayıpları ve hastalık yükü, ekonomik verimliliği olumsuz etkiliyor. 

Ne Yapılmalı?

Rapor, hava kirliliğini kontrol altına almak için acil adımlar atılması gerektiğini vurguluyor:

  1. Yasal sınır değerlerin belirlenmesi ve uygulanması: Özellikle PM2.5 için geçerli ve denetlenebilir sınırlar oluşturulmalı.

  2. Isınma sistemlerinin modernize edilmesi: Katı yakıt kullanımının azaltılması, daha temiz yakıtlar ve ısı verimliliği yüksek sistemlerin teşvik edilmesi.

  3. Sanayi emisyon kontrolü: Filtre sistemlerinin yaygınlaştırılması, emisyon izleme altyapısının güçlendirilmesi.

  4. Kent içi ulaşım ve trafik düzenlemeleri: Toplu taşıma sistemlerinin yaygınlaştırılması, araç yenileme teşvikleri, düşük emisyon bölgeleri yaratılması.

  5. Halka bilgi verme ve izleme sistemlerinin şeffaflığı: Hava kalitesi ölçümleri sürekli ve güncel paylaşılmalı, halk bilinçlendirilmeli.